Ledstrip kiezen: 12 of 24 volt, watt per meter, IP-klasse en de juiste voeding

12 of 24 volt: wat is het verschil?

Een ledstrip werkt op lage gelijkspanning, meestal 12 of 24 V, en heeft daarvoor een voeding nodig die de netspanning omzet. Het verschil tussen 12 en 24 V lijkt een detail, maar bepaalt hoe lang de strip kan zijn zonder dat het einde zwakker brandt.

De reden is natuurkunde. Vermogen is spanning maal stroom. Een strip van 5 m met 10 W per meter vraagt 50 W. Bij 12 V loopt daarvoor 4,2 A, bij 24 V maar 2,1 A. Elke koperdraad heeft weerstand, en het spanningsverlies over een draad is stroom maal weerstand. Halveer je de stroom, dan halveer je het verlies in volt, en ten opzichte van een twee keer hogere spanning is het verlies dan nog maar een kwart.

Kies 12 V voor korte stukken, zoals een vitrinekast of een kleine nis, of als je aansluit op een bestaand 12V-systeem. Voor al het andere is 24 V de verstandige standaard: je voedt langere stukken en kunt met dunnere kabels werken.

Er bestaan ook strips die rechtstreeks op 230 V werken, zonder aparte voeding. Dat scheelt een onderdeel, maar er staat dan netspanning op de hele lengte. Gebruik bij zo’n strip alleen de aansluitstukken en eindkappen van de fabrikant, knip uitsluitend op de aangegeven plaatsen, en monteer hem in een gesloten profiel.

Hoeveel watt en lumen per meter heb je nodig?

Kijk naar de lumen per meter, niet naar de watt. Hoeveel licht een strip per watt geeft, verschilt sterk: in ons eigen aanbod van ongeveer 75 tot 140 lumen per watt. Twee strips van 10 W per meter kunnen dus 780 of 1200 lumen per meter geven.

SMD of COB: lichtpunten of een egale lijn?

Een SMD-strip heeft losse leds op een vaste afstand, meestal 60 of 120 per meter. De codes in de productnaam, zoals 2835 of 5050, zijn de afmetingen van de led in tienden van een millimeter. Zie je de strip of zijn weerspiegeling in een glanzend werkblad, dan zie je een rij puntjes.

Een COB-strip (chip on board) heeft zoveel kleine chips dicht op elkaar, in ons aanbod 320 tot 528 per meter, onder een doorlopende fosforlaag, dat het licht een egale lijn vormt. LEDVANCE beschrijft zijn COB-strips als een homogene lichtlijn zonder zichtbare puntjes, deelbaar per 62,5 mm. Voor een plint, een open kast of alles wat je rechtstreeks ziet, is COB de betere keuze. Een SMD-strip in een diep profiel met een opaal afdekkap komt in de buurt.

Welke lichtkleur en kleurweergave heeft een ledstrip?

Een witte strip heeft één lichtkleur, meestal 2700, 3000 of 4000 K. Neem in huis dezelfde lichtkleur als de lampen ernaast; hoe je kiest, lees je in lichtkleur kiezen. Een CCT-strip heeft twee soorten witte leds, warm en koel, en laat je de lichtkleur kiezen met een controller.

Een RGB-strip mengt rood, groen en blauw tot elke kleur, maar zijn wit is matig. Voor goed wit naast kleur neem je RGBW, met een aparte witte led, of RGBW met instelbaar wit. Zulke strips hebben meer aansluitingen en een controller met meer kanalen.

Ook de kleurweergave verschilt. LEDVANCE geeft voor zijn COB-strips een kleurweergave boven Ra 90 op. Voor een kast met kleding of een werkblad is dat het verschil tussen echte en grauwe kleuren; zie kleurweergave en CRI.

Welke IP-klasse heeft een ledstrip nodig?

De IP-code zegt hoe goed de strip beschermd is tegen stof en water. Een kale strip is meestal IP20: alleen voor droge ruimtes. Strips met een laagje siliconen, IP44 of IP54, verdragen spatwater, bijvoorbeeld boven een keukenblad. Strips in een siliconen omhulsel, IP65 tot IP67, zijn voor buiten; IP67 verdraagt zelfs een korte onderdompeling.

Vergeet de voeding niet: die heeft een eigen IP-klasse, en een voeding van IP20 hoort in een droge, bereikbare plaats buiten de natte zone. In de badkamer bepalen de zones wat waar mag; de regels per zone staan in badkamerverlichting en IP-zones.

Waarom hoort een ledstrip in een aluminium profiel?

In de eerste plaats om de warmte. Leds verliezen sneller licht als ze warm worden. LEDVANCE geeft voor zijn COB-strips een levensduur van 50.000 uur op (L70/B50), maar alleen zolang het meetpunt op de strip niet warmer wordt dan 65 °C. Een aluminium profiel voert de warmte af; een strip die rechtstreeks op hout, kunststof of in een gesloten koof is geplakt, kan die grens bij hogere vermogens halen.

De afdekkap bepaalt het licht. Een heldere kap geeft het meeste licht en laat de puntjes zien, een opaal of melkwitte kap verspreidt het licht en kost wat lumen. Hoe dieper het profiel, hoe egaler de lijn bij dezelfde kap.

Controleer de binnenbreedte: strips zijn 5, 8, 10 of 12 mm breed, en de strip moet plat op de bodem van het profiel liggen. Er bestaan opbouwprofielen, inbouwprofielen die je in een groef of in gipsplaat werkt, en hoekprofielen die het licht onder 45 graden richten.

Welke voeding heb je nodig?

Een ledstrip vraagt een voeding met constante spanning (CV) van dezelfde spanning als de strip, 12 of 24 V. Voedingen met constante stroom (CC), aangeduid in milliampère, zijn voor ledmodules en spots, niet voor strips. Voedingsfabrikant Mean Well zegt het ook zo: strips worden in CV gevoed.

Het vermogen reken je uit als watt per meter maal de lengte. Tel daar ongeveer 20 % bij. Mean Well laat zijn leddrivers op vol vermogen werken zolang de temperatuur binnen de specificaties blijft, dus de reserve is niet voor de voeding zelf. Ze dekt de tolerantie op het vermogen van de strip, de warmte in een kleine ruimte en de meter die er later nog bij komt.

Plaats de voeding bereikbaar en met wat lucht rond, nooit ingepakt in isolatie. En denk na over de kabel naar de strip: hoe langer en dunner, hoe meer spanning er verloren gaat.

Dimmen en aansturen

Er zijn drie manieren om een strip te dimmen. Een triac-dimbare voeding werkt met een gewone leddimmer in de muur. Een DALI-voeding werkt met een DALI-systeem. Of je zet een controller tussen een gewone voeding en de strip, bediend met een afstandsbediening, een app of een wandknop; voor CCT- en RGB-strips is dat de enige weg. Welke dimmer bij een triac-voeding past, staat in ledlampen dimmen.

Hoe lang mag een ledstrip zijn per voedingspunt?

Dat staat in het datablad van de strip, en het hangt ook af van de kabel ernaartoe. LEDVANCE geeft daarvoor een tabel bij zijn COB-strip van 24 V met 1000 lumen per meter, gevoed met een kabel van 0,5 mm²: de strip mag 5,0 m lang zijn bij een kabel korter dan een halve meter, 4,8 m bij 1 m kabel, 4,5 m bij 3 m, 4,1 m bij 6 m en nog 3,4 m bij 10 m kabel. Een strip van 10 m voedt de fabrikant op twee plaatsen.

Wordt de strip te lang, dan brandt het einde zwakker dan het begin. Bij kleurenstrips kan het einde ook van kleur verschuiven, omdat de rode, groene en blauwe leds verschillend reageren op een lagere spanning. Er zijn drie oplossingen:

• Voed in het midden. Een strip van 8 m wordt dan twee stroken van 4 m vanaf hetzelfde punt.
• Voed aan beide uiteinden. Een tweede kabel van de voeding naar het andere uiteinde trekt de spanning daar op.
• Werk in parallel. Elke strook krijgt een eigen kabel naar de voeding, in een ster. Dat is de netste oplossing voor een lichtlijn rond een hele kamer.

Voor de kabel tussen voeding en strip helpt een grotere doorsnede. Een vuistregel uit de praktijk is om het verlies over de kabel onder 3 % te houden.

Knippen, verbinden en monteren zonder fouten

1. Knip alleen op de markering. Tussen twee knipplaatsen zit een vaste groep leds. Bij COB-strips liggen die plaatsen dicht bij elkaar, bij SMD-strips van 24 V verder uit elkaar dan bij 12 V.
2. Kies de juiste connector. Een connector past bij de breedte van de strip (8, 10 of 12 mm), bij het type (COB of SMD) en bij het aantal contacten: een RGB-strip heeft er vier, een RGBW-strip vijf.
3. Let op plus en min. Een strip werkt maar in één richting: sluit je hem omgekeerd aan, dan brandt hij niet.
4. Maak het oppervlak schoon. De plakstrip hecht slecht op stof en vet. Ontvet het profiel of de kast eerst.
5. Volg de buigradius van de fabrikant. Een te scherpe bocht breekt de kopersporen. Voor haakse hoeken bestaan hoekconnectoren.
6. Meet twee keer. Bestel op de echte lengtes, tel de stukken tussen de knipplaatsen, en houd rekening met de plaats van de voeding.