Het energielabel voor lampen: klassen A tot G, EPREL en waarom een goede ledlamp G kan zijn

Wat staat er op het energielabel van een lamp?

Het energielabel voor lichtbronnen is sinds 1 september 2021 verplicht in de vorm die je nu in de winkel ziet. Het is vastgelegd in de Europese Gedelegeerde Verordening 2019/2015. De Europese Commissie vat de inhoud samen: een energieklasse op een schaal van A, het zuinigst, tot G, het minst zuinig; het verbruik in kWh per 1000 branduren; en een QR-code die naar de productgegevens in de Europese databank EPREL leidt.

Het oude label, met klassen tot A++, verdween tegelijk. Winkels hadden tot 28 februari 2023 om de oude labels op hun voorraad te vervangen. Een lamp met “A++” op de doos komt dus van vóór die omschakeling.

Hoe wordt de energieklasse berekend?

De klasse hangt af van één getal: de totale netefficiëntie, in lumen per watt. De verordening rekent die uit als de nuttige lichtstroom gedeeld door het opgenomen vermogen, vermenigvuldigd met een correctiefactor. Die factor is 1 voor een gewone lamp die rechtstreeks op 230 V werkt en in alle richtingen straalt. Spots krijgen een factor 1,176, omdat bij een spot alleen het licht in de bundel meetelt. Lampen die niet rechtstreeks op het net werken, zoals 12V-lampen, krijgen een iets lagere factor, omdat hun transformator of voeding niet in het verbruik zit.

Waarom staan zoveel goede ledlampen in E, F of G?

Omdat de schaal bewust streng is. Bij de herschaling van de energielabels schreef de Europese Commissie dat klasse A in het begin leeg zou blijven, om ruimte te laten voor technische vooruitgang. Een lamp die vroeger A++ had, kan op het nieuwe label een paar klassen lager staan, zonder dat er iets aan de lamp veranderd is.

Daarbovenop scoren sommige soorten lampen per definitie laag, omdat ze iets anders doen dan licht maken voor zo weinig mogelijk stroom:

• Filamentlampen met gekleurd glas. Amber of rookglas houdt een deel van het licht tegen. Een decoratieve globe van 3,5 W met 150 lm haalt 43 lm/W.
• Dim-to-warm en een hoge kleurweergave. Licht met meer rood is voor het oog minder fel per watt. Meer daarover in kleurweergave en CRI.
• Kleine lampen. Een G9-capsule of een kaarslamp heeft weinig ruimte voor koeling en elektronica, en dat kost rendement.

Vergelijk het label dus binnen hetzelfde soort lamp: twee GU10-spots met elkaar, twee kaarslampen met elkaar. Tussen een amberkleurige globe en een gewone peer zegt de letter weinig over wat je koopt. Het eerlijkste getal blijft lumen gedeeld door watt, en voor je rekening het verbruik in kWh.

Heeft een armatuur een energielabel?

Nee. Sinds 25 december 2019 hoeven armaturen geen energielabel meer te dragen; het label hoort bij de lichtbron. Bij een hanglamp met een E27-fitting heeft dus de lamp die je erin draait een label, het armatuur niet. De leverancier van een armatuur waar al een lichtbron in zit, moet wel vermelden welke lichtbron dat is.

Er is één belangrijke uitzondering. Kan een armatuur niet gedemonteerd worden om de lichtbron te controleren, dan geldt volgens artikel 2 van Verordening 2019/2015 het hele armatuur als lichtbron. Wordt het in een verpakking verkocht, dan krijgt het zelf een label. Daarom zie je bij sommige plafonnières en spots met ingebouwde led toch een energieklasse staan.

Een tweede regel gaat over vervangen. Volgens artikel 4 van de ecodesignverordening 2019/2020 moeten lichtbronnen en losse drivers in een armatuur sinds 1 september 2021 te vervangen zijn met gewoon gereedschap en zonder het armatuur te beschadigen, tenzij de fabrikant kan verantwoorden waarom dat technisch niet gaat. Of dat bij jouw armatuur kan, staat in de handleiding en bij verkoop aan consumenten op de verpakking, minstens met een pictogram. Hoe je fittingen herkent, lees je in lampfittingen uitgelegd.

Wat is EPREL en wat vind je erin?

EPREL is de European Product Registry for Energy Labelling, de databank van de Europese Commissie waarin elk product met een energielabel geregistreerd moet zijn voor het op de markt komt. Het openbare deel is vrij te raadplegen. Je komt er het snelst door de QR-code op het label te scannen, of je zoekt op merk en model op eprel.ec.europa.eu.

Voor een lichtbron vind je er het label en de productfiche, met gegevens die niet allemaal op de doos passen, zoals de lichtstroom, het vermogen, de kleurtemperatuur, de kleurweergave en de levensduur. Kijk na het scannen of het adres dat je telefoon opent echt eprel.ec.europa.eu is: een QR-code op een sticker kan ook ergens anders heen leiden.

Hoe moet een webshop het label tonen?

Bij verkoop via internet moet het label in de buurt van de prijs staan. Volgens de uitleg van de Commissie mag dat ook met een gekleurde pijl die de klasse en de schaal toont, die naar het volledige label en de productfiche leidt. Zie je bij een lamp online geen klasse, dan mag je erom vragen.

Wat eisen de Europese regels naast het label?

Het label informeert. De ecodesignverordening 2019/2020 legt daarnaast minimumeisen op: een lichtbron die ze niet haalt, mag niet op de Europese markt komen.

Op dezelfde regels steunt de uitfasering van oude lampen: spaarlampen met ingebouwd voorschakelapparaat en sterke halogeenstaven verdwenen in 2021, halogeencapsules G9, G4 en GY6.35 op 1 september 2023. Tl-buizen en insteekspaarlampen vielen via de RoHS-richtlijn, omdat ze kwik bevatten. Wat voorraad was, mocht nog verkocht worden.

Wat zegt het label over je stroomrekening?

Het verbruik in kWh/1000h is het nuttigste getal op het label. Brandt een lamp drie uur per dag, dan komt dat neer op ongeveer 1100 uur per jaar. Een ledspot van 5 kWh/1000h verbruikt dan zo’n 5,5 kWh per jaar, een halogeenspot van 50 W ongeveer 55 kWh. Aan een stroomprijs van € 0,32 per kWh is dat € 1,76 tegenover € 17,60 per jaar, per spot. Hoe je dat voor je eigen huis uitrekent, met een actuele stroomprijs, lees je in wat LED echt bespaart.